Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie - co warto wiedzieć?

Poznaj historię Pomnika Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie, jego symbolikę i spór o przyszłość. Sprawdź, czego spodziewać się podczas wizyty.

Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie, monumentalna budowla z rzeźbą, góruje nad placem i otaczającą architekturą miasta.

Stoisz przy ruchliwym skrzyżowaniu w centrum Rzeszowa i widzisz nad drzewami dwa ogromne, rozchylone kształty. Pomnik Czynu Rewolucyjnego można obejrzeć z zewnątrz podczas krótkiego spaceru, ale ogrodzenie i trwający spór o jego przyszłość mogą zmienić to, co zobaczysz z bliska.

Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie, monumentalna budowla z rzeźbą, góruje nad błękitnym niebem z białymi chmurami.

Przy skrzyżowaniu zobaczysz go bez szukania ukrytej bramy

Monument stoi przy zbiegu alei Łukasza Cieplińskiego i Józefa Piłsudskiego, naprzeciwko Galerii Rzeszów. To dobry punkt orientacyjny w śródmieściu, a zaraz obok leżą Ogrody Bernardyńskie, więc łatwo połączyć krótki postój z chwilą odpoczynku w zieleni.

Sam pomnik jest widoczny z ulicy, ale teren wokół niego bywa ogrodzony. Nie zakładałbym zatem, że da się podejść pod samą podstawę lub obejść ją dookoła. Przy planowaniu zdjęć najpewniejszy jest widok z przestrzeni przy skrzyżowaniu.

Otoczenie może się zmieniać. W 2026 roku przy ogrodzeniu pojawił się transparent upamiętniający Powstanie Warszawskie, który wywołał spór o formę i miejsce ekspozycji. Jeśli zależy ci na określonym kadrze, przygotuj się na to, że zastany widok może odbiegać od zdjęć w przewodnikach.

Dwa liście laurowe mają około 38 metrów wysokości

Z bliska nietypowa sylwetka przestaje być jedną bryłą. Składają się na nią dwa stylizowane liście laurowe złożone z 37 par elementów; na wysokości około ośmiu metrów umieszczono miedziane rzeźby. Ta konstrukcja jest ciekawsza niż sam obrys widoczny z daleka.

Po jednej stronie znajduje się Nike, bogini zwycięstwa. Z drugiej widać robotnika, chłopa i żołnierza. Właśnie ten zestaw postaci podpowiada, jaki przekaz miał nieść monument, choć dzisiaj jego odczytanie mocno zależy od tego, jak rozumie się słowa „czyn rewolucyjny”.

Odsłonięcie odbyło się wiosną 1974 roku, a pomnik zaprojektował zespół pracujący pod kierunkiem Mariana Koniecznego. W urzędowym opisie miasta przytoczono też inskrypcję poświęconą walkom „o Polskę Ludową”. Dla mnie właśnie zestawienie monumentalnej formy z tym napisem najlepiej tłumaczy, dlaczego ten obiekt jednocześnie przyciąga wzrok i budzi sprzeciw.

Nazwa upamiętnienia nie mówi całej historii

Hasło na pomniku brzmi szeroko, lecz jego historyczny sens jest bardziej określony. Według materiału informacyjnego Instytutu Pamięci Narodowej określenie „walki rewolucyjne” obejmowało między innymi działalność komunistycznych partii i organizacji, strajki oraz wydarzenia po 1944 roku. Bez tego kontekstu łatwo uznać, że chodzi o ogólne upamiętnienie walk o wolność.

Jest tu jeszcze jedna ważna wskazówka dla zwiedzających. Badanie Uniwersytetu Rzeszowskiego z 2017 roku, przywołane przez IPN, wskazywało, że niemal 90 procent mieszkańców nie wiedziało, co monument upamiętnia. To mocny argument, by przed zdjęciem lub spacerem przeczytać inskrypcję i obejrzeć figury, zamiast poprzestać na rozpoznaniu charakterystycznego kształtu.

Opinie o pomniku pozostają podzielone: dla części osób jest rozpoznawalnym symbolem miasta, inni widzą w nim komunistyczny przekaz, którego nie należy utrzymywać w przestrzeni publicznej. Moim zdaniem nie da się uczciwie opisać go samą etykietą „atrakcja” albo „relikt” bez dopowiedzenia, co właściwie przedstawia.

Wyrok z 2026 roku nie przesądził o rozbiórce

Przed wizytą można natknąć się na nagłówki sugerujące, że pomnik stracił ochronę zabytkową. We wrześniu 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji, na podstawie których wpisano go do rejestru zabytków, ale wyrok jest nieprawomocny. Sam w sobie nie oznacza więc, że monument zostanie od razu rozebrany.

W połowie września obiekt wpisano także do gminnej ewidencji zabytków Rzeszowa, a miasto prowadzi równoległe działania dotyczące terenu. Jak informował lokalny portal Rzeszów News, spór obejmuje zarówno ochronę pomnika, jak i prawo własności działki. Dla osoby zwiedzającej wniosek jest prosty: można go oglądać, ale jego dalszy los pozostaje otwarty.

SytuacjaCo z niej wynikaJak zaplanować wizytę
Teren przy podstawie jest ogrodzonyDostęp z bliska może być ograniczonyOglądaj monument z chodnika przy skrzyżowaniu
Przy ogrodzeniu pojawił się transparent lub inne oznaczenieWidok i kadr mogą różnić się od zdjęć w przewodnikachUwzględnij elementy otoczenia na zdjęciu
W mediach pojawia się informacja o wyroku lub zmianie ochronyNie musi to oznaczać natychmiastowej zmiany na miejscuTraktuj pomnik jako obiekt, którego sytuacja prawna nadal się rozwija

Po obejrzeniu pomnika zostań jeszcze chwilę w centrum

Ten monument najlepiej działa jako przystanek na trasie, a nie cel całodniowego zwiedzania. Po obejrzeniu rzeźb można przejść do Ogrodów Bernardyńskich albo skierować się w stronę śródmieścia; taki spacer pozwala zobaczyć, jak sąsiadują ze sobą monumentalna architektura, zieleń i codzienny ruch miasta.

Jeśli masz tylko kilka minut, obejrzyj obie strony przedstawienia i przeczytaj tablice u podstawy, o ile dostęp na to pozwala. Wtedy charakterystyczna sylwetka przestaje być jedynie miejskim znakiem rozpoznawczym, a staje się opowieścią o pamięci, której mieszkańcy Rzeszowa wciąż nie odczytują jednakowo.

Pytania i odpowiedzi

Pomnik stoi przy alei Łukasza Cieplińskiego i alei Józefa Piłsudskiego, naprzeciwko Galerii Rzeszów. Jest widoczny z ulicy, ale teren przy podstawie bywa ogrodzony, więc podejście blisko lub obejście monumentu może być niemożliwe. Najpewniejszy widok jest z przestrzeni przy skrzyżowaniu.

Pomnik ma około 38 metrów wysokości i składa się z dwóch stylizowanych liści laurowych złożonych z 37 par elementów. Na wysokości około ośmiu metrów umieszczono miedziane rzeźby: po jednej stronie Nike, a po drugiej robotnika, chłopa i żołnierza.

Pomnik upamiętnia wydarzenia określane w PRL jako walki rewolucyjne na Rzeszowszczyźnie. Według materiału informacyjnego IPN określenie to obejmowało między innymi działalność komunistycznych partii i organizacji, strajki oraz wydarzenia po 1944 roku. Inskrypcja odwołuje się do walk „o Polskę Ludową”.

Nie. We wrześniu 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji, na podstawie których pomnik wpisano do rejestru zabytków, ale wyrok jest nieprawomocny. W połowie września obiekt wpisano także do gminnej ewidencji zabytków Rzeszowa, a jego przyszłość pozostaje przedmiotem sporu.

Oceń artykuł

Średnia 4.8 / 5, 4 oceny

Komentarze (0)

Więcej o Rzeszowie

Wszystkie artykuły